Cymru’n Chwarae Rôl Allweddol mewn Dilyniannu SARS Cov 2 ar draws y DU

Yn rhan o ymateb Llywodraeth Cymru i bandemig COVID-19, mae Uned Genomeg Pathogenau (PenGU) Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi bod yn gweithio ar y cyd â phartneriaid allweddol i ddilyniannu a dadansoddi pob sampl o SARS-CoV-2 sydd ar gael gan gleifion yng Nghymru.

Mae’r prosiect £20 miliwn dan arweiniad consortiwm Genomeg COVID-19 y DU (COG-UK), sy’n cynnwys partneriaeth arloesol o sefydliadau ar draws y DU, fel Iechyd Cyhoeddus Cymru, Partneriaeth Genomeg Cymru a Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro.

Mae’r data hwn wedi rhoi’r adnoddau i wyddonwyr a chlinigwyr ddatgloi epidemioleg COVID-19, monitro ei ledaeniad drwy’r gymuned, olrhain tarddiadau achosion newydd a chanfod clystyrau o heintiadau.

Meddai’r Gweinidog dros Iechyd, Vaughan Gething, “mae Cymru wedi adeiladu system genomeg o safon fyd-eang sydd wedi cyfrannu at ein dealltwriaeth o’r feirws, gan gynnwys sut mae’n lledaenu mewn ysbytai a chymunedau, yn ogystal ag olrhain mwtaniadau’r feirws. Rydym yn defnyddio genomeg i helpu i ganfod pan fo cyflwyniadau newydd o COVID-19 i Gymru.

“Mae data dilyniannu’n cael ei ddefnyddio mewn amser real i olrhain tarddiadau o achosion ac ategu’r ymateb iddynt ar lefel leol. Yn bwysig, mae dadansoddiadau genomig yn rhan o’n hymyriadau; pwyntiau lle rhoddir cyfyngiadau symud ar waith yn syth a system rhybudd cynnar i roi gwybod i Lywodraeth Cymru pan gallai cynnydd llym mewn achosion fod ar ei ffordd.”

Hyd yn hyn, mae Cymru wedi dilyniannu dros 6,000 o genomau SARS-Cov-2, sy’n cynrychioli dros draean o’r holl achosion o COVID-19 yng Nghymru. Mae hyn yn rhoi Cymru yn y trydydd safle yn y byd am nifer y genomau COVID-19 y mae wedi’u dilyniannu, ar ôl UDA a Lloegr yn unig.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi llwyddo i ddefnyddio data o ddilyniannau genomau SARS-CoV-2 i gynnal ymchwiliadau i darddiadau, ategu gweithgareddau goruchwylio a rhoi cyngor ar sail tystiolaeth i Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU.

Dywedodd Dr Quentin Sandifer, Cyfarwyddwr Gweithredol Gwasanaethau Iechyd Cyhoeddus a Chyfarwyddwr Meddygol Iechyd Cyhoeddus Cymru, “Mae ein defnydd o ddilyniannu genomig, sy’n arweiniol yn fyd-eang, yn rhan o’r ymateb i COVID-19 yng Nghymru, wedi rhoi ardystiad cryf o’r buddsoddiad mewn gwasanaeth genomeg pathogenau Cymreig, dan arweiniad Iechyd Cyhoeddus Cymru, gan gydweithio’n agos â’r Athro Thomas Connor o Brifysgol Caerdydd.”

Tra bod data wedi’i gynhyrchu a’i brosesu mewn amser real mewn ymateb i’r angen, bob wythnos cynhyrchir set o ddadansoddiadau wedi’u hawtomeiddio er mwyn ategu’r ymateb i COVID-19 yn well.